درمان اضطراب اجتماعی در مشهد
آرام‌تر در جمع، مطمئن‌تر در ارتباط
اضطراب اجتماعی نوعی ترس و نگرانی شدید و مداوم در موقعیت‌های اجتماعی است؛ موقعیت‌هایی که فرد احساس می‌کند ممکن است توسط دیگران قضاوت، ارزیابی یا مسخره شود.
فرد مبتلا به اضطراب اجتماعی ممکن است در موقعیت‌هایی مثل صحبت‌کردن با دیگران، حضور در جمع، پاسخ‌دادن در کلاس، ارائه‌دادن، آشناشدن با افراد جدید، تماس تلفنی یا حتی غذاخوردن در حضور دیگران دچار اضطراب قابل‌توجه شود.
این اضطراب گاهی باعث می‌شود فرد از موقعیت‌های اجتماعی دوری کند یا با وجود حضور در جمع، فشار روانی زیادی را تجربه کند. در کودکان و نوجوانان نیز ممکن است خود را به شکل خجالتی‌بودن شدید، ترس از مدرسه، اجتناب از صحبت‌کردن، نداشتن مشارکت در جمع یا نگرانی زیاد از نظر دیگران نشان دهد.
در کلینیک روانشناسی دکتر منصوره میرزاده، اضطراب اجتماعی با توجه به سن، شدت علائم، شرایط فردی و عوامل همراه ارزیابی می‌شود و برنامه درمانی متناسب با نیاز هر فرد طراحی خواهد شد.
اضطراب اجتماعی چیست؟
اضطراب اجتماعی فراتر از خجالتی‌بودن معمولی است.
ممکن است فرد در موقعیت‌های اجتماعی احساس کند:
- دیگران دائماً او را زیر نظر دارند.
- ممکن است حرف اشتباهی بزند یا کار نامناسبی انجام دهد.
- دیگران درباره او قضاوت منفی خواهند داشت.
- در مقابل دیگران نتواند خودش باشد.
- نشانه‌های اضطراب او مثل لرزش، سرخ‌شدن صورت یا تعریق برای دیگران قابل مشاهده باشد.
این افکار می‌توانند باعث افزایش اضطراب و در برخی موارد، اجتناب از موقعیت‌های اجتماعی شوند.
علائم اضطراب اجتماعی
اضطراب اجتماعی می‌تواند با علائم ذهنی، جسمی و رفتاری همراه باشد.
علائم ذهنی و هیجانی
نگرانی شدید از قضاوت دیگران، ترس از اشتباه، احساس خجالت، نگرانی پیش از حضور در جمع و فکرکردن مداوم به اتفاقات اجتماعی.
علائم جسمی
تپش قلب، تعریق، لرزش، سرخ‌شدن صورت، خشکی دهان، احساس گرگرفتگی یا ناراحتی گوارشی.
علائم رفتاری
اجتناب از جمع، کم‌صحبت‌کردن، نرفتن به مهمانی، فرار از ارائه یا پاسخ‌دادن، دشواری در برقراری ارتباط و تلاش برای دیده‌نشدن.
اضطراب اجتماعی در کودکان و نوجوانان
در کودکان و نوجوانان، اضطراب اجتماعی ممکن است همیشه به شکل واضح بیان نشود.
برای مثال ممکن است کودک:
- در مدرسه به ندرت داوطلب پاسخ‌دادن شود.
- از صحبت‌کردن با معلم یا همکلاسی‌ها اجتناب کند.
- تمایلی به شرکت در مهمانی یا فعالیت‌های گروهی نداشته باشد.
- از رفتن به مدرسه یا برنامه‌های اجتماعی شکایت کند.
- از آشناشدن با افراد جدید بترسد.
- بیش از حد نگران نظر دیگران درباره ظاهر یا عملکرد خود باشد.
- در موقعیت‌های اجتماعی ساکت شود یا به والدین وابسته بماند.
گاهی والدین این رفتارها را صرفاً به «خجالتی‌بودن» نسبت می‌دهند، در حالی که شدت و تأثیر این رفتارها بر زندگی کودک اهمیت زیادی دارد.
چرا اضطراب اجتماعی ایجاد می‌شود؟
اضطراب اجتماعی معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست و عوامل مختلفی می‌توانند در شکل‌گیری یا تشدید آن نقش داشته باشند.
از جمله:
- ویژگی‌های شخصیتی و خلقی
- تجربه‌های ناخوشایند اجتماعی
- تمسخر یا طردشدن
- فشارهای خانوادگی یا محیطی
- نگرانی زیاد از اشتباه‌کردن
- الگوهای فکری منفی
- اعتمادبه‌نفس پایین
- برخی مشکلات اضطرابی یا هیجانی همراه
بنابراین برای درمان مؤثر، بررسی شرایط هر فرد اهمیت دارد.
اضطراب اجتماعی چه تأثیری بر زندگی فرد دارد؟
اضطراب اجتماعی فقط احساس ناراحتی در جمع نیست و در بعضی افراد می‌تواند روی بخش‌های مختلف زندگی اثر بگذارد.
ممکن است باعث شود فرد:
فرصت‌های ارتباطی را از دست بدهد.
به دلیل ترس از قضاوت، از آشنایی با افراد جدید یا مشارکت در فعالیت‌ها اجتناب کند.
در مدرسه یا دانشگاه کمتر مشارکت کند.
با وجود توانایی مناسب، از پاسخ‌دادن یا ارائه‌دادن خودداری کند.
در محیط کاری محدود شود.
در جلسات، ارائه‌ها یا ارتباط با همکاران احساس اضطراب زیادی داشته باشد.
اعتمادبه‌نفس او کاهش پیدا کند.
اجتناب مداوم می‌تواند احساس ناتوانی یا ناکافی‌بودن را تقویت کند.
چه زمانی باید برای اضطراب اجتماعی مراجعه کرد؟
اگر اضطراب اجتماعی به اندازه‌ای است که در روابط، مدرسه، دانشگاه، کار یا فعالیت‌های روزمره اختلال ایجاد می‌کند، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
همچنین بهتر است مراجعه را جدی بگیرید اگر:
- فرد مرتب از موقعیت‌های اجتماعی فرار می‌کند.
- از مدرسه، دانشگاه یا محیط کار اجتناب می‌کند.
- از صحبت‌کردن یا قرارگرفتن در مرکز توجه به‌شدت می‌ترسد.
- قبل از حضور در جمع اضطراب زیادی دارد.
- به دلیل ترس از قضاوت، روابط اجتماعی محدودی دارد.
- علائم برای مدت طولانی ادامه پیدا کرده‌اند.
- اضطراب با افت اعتمادبه‌نفس یا مشکلات هیجانی دیگری همراه شده است.
ارزیابی اضطراب اجتماعی در کلینیک
در کلینیک دکتر منصوره میرزاده، ارزیابی بر اساس شرایط فرد انجام می‌شود.
۱. معاینه و ارزیابی اولیه
نوع اضطراب، موقعیت‌های ایجادکننده آن، شدت علائم و میزان تأثیر آن بر زندگی بررسی می‌شود.
۲. بررسی افکار و الگوهای رفتاری
افکاری که در موقعیت‌های اجتماعی ایجاد می‌شوند و رفتارهایی که فرد برای کاهش اضطراب انجام می‌دهد، مورد بررسی قرار می‌گیرند.
۳. بررسی عوامل همراه
وجود مشکلاتی مانند اضطراب‌های دیگر، افسردگی، مشکلات اعتمادبه‌نفس یا مسائل رفتاری و ارتباطی نیز بررسی می‌شود.
۴. استفاده از آزمون‌های تخصصی در صورت نیاز
در صورت تشخیص متخصص، ممکن است از ابزارها و آزمون‌های روان‌شناختی برای تکمیل ارزیابی استفاده شود.
۵. طراحی برنامه درمانی
بر اساس نتایج ارزیابی، مسیر درمان متناسب با سن و شرایط فرد انتخاب می‌شود.
روش‌های درمان اضطراب اجتماعی
درمان با توجه به شرایط هر فرد متفاوت است و ممکن است از یک یا چند روش استفاده شود.
روان‌درمانی
روان‌درمانی می‌تواند به فرد کمک کند افکار اضطراب‌زا را بهتر بشناسد و مهارت‌های مناسب‌تری برای مواجهه با موقعیت‌های اجتماعی پیدا کند.
آموزش مهارت‌های اجتماعی
در برخی افراد، تقویت مهارت‌های ارتباطی، ابراز وجود و مدیریت موقعیت‌های اجتماعی بخشی از روند درمان است.
مداخلات شناختی و رفتاری
شناسایی افکار منفی و الگوهای اجتنابی و جایگزین‌کردن آن‌ها با الگوهای سازگارتر می‌تواند در برنامه درمانی مورد استفاده قرار گیرد.
درمان دارویی در صورت نیاز
در مواردی که شدت علائم یا شرایط فرد ایجاب کند، ممکن است روان‌پزشک دارودرمانی را نیز در نظر بگیرد.
نوروتراپی و روش‌های مکمل
در کلینیک با توجه به شرایط فرد، بعضی روش‌های نوروتراپی و مداخلات تکمیلی نیز ممکن است در کنار درمان اصلی مورد استفاده قرار گیرند؛ انتخاب این روش‌ها باید پس از ارزیابی تخصصی انجام شود.
نقش خانواده در درمان اضطراب اجتماعی کودک
واکنش والدین می‌تواند تأثیر زیادی بر تجربه کودک داشته باشد.
بهتر است:
- کودک به خاطر خجالتی‌بودن یا اضطرابش سرزنش نشود.
- او با کودکان دیگر مقایسه نشود.
- والدین به جای مجبورکردن ناگهانی کودک به حضور در موقعیت‌های دشوار، با راهنمایی متخصص پیش بروند.
- تلاش‌های کودک برای برقراری ارتباط مورد توجه قرار بگیرد.
- از برچسب‌هایی مانند «خجالتی» یا «اجتماعی نیست» پرهیز شود.